Przez pewien czas wychowywałem szpiega. Mój syn przechodził krótki, ale intensywny okres prowadzenia lokalnego „biznesu szpiegowskiego”. Chodził w specjalnych goglach szpiegowskich z jedną niebieską i jedną czerwoną soczewką. Podczas gdy ludzie chichotali z jego rynsztunku, on dostrzegał ukrytą głębię w zwyczajnych zdarzeniach.

W książce The Wisdom of Sleep: How Rest Reveals God’s Truth and Revives Weary Souls, Brett McCracken, starszy redaktor i dyrektor ds. komunikacji w The Gospel Coalition, oferuje czytelnikom podobną parę soczewek, aby mogli spojrzeć na coś tak zwyczajnego i znajomego jak sen z głębią i rozeznaniem.

Chociaż czytanie całej książki o spaniu może brzmieć dla niektórych jak środek nasenny, podejście McCrackena pomaga nam postrzegać sen jako coś interesującego, ożywczego, a nawet budzącego podziw. Patrząc przez dwie soczewki objawienia ogólnego i szczególnego, a tym samym praktykując „teologię stworzenia”, McCracken zaprasza czytelników do rozważania snu poprzez „Słowo Boże i Boży świat… potężną kombinację interpretacyjną służącą do nadawania sensu rzeczom” (8).

Widziany przez te szpiegowskie gogle, sen nabiera zupełnie nowej topografii – ograniczenia biologiczne są postrzegane jako cechy, a nie wady, a sny zyskują nową głębię. Im bardziej zagłębiamy się w zawiłości snu, tym lepiej jesteśmy przygotowani do oddawania czci Bogu, który go zarówno stworzył, jak i umożliwił.

Umiłowanie ograniczeń

W momencie kulturowym, który mnoży bliźniacze iluzje nieograniczoności i kontroli, sen jest biologicznie zainstalowanym ogranicznikiem, trzymającym w ryzach naszą dumę i skłonność do zapracowania.

Sen jest biologicznie zainstalowanym ogranicznikiem, trzymającym w ryzach naszą dumę i skłonność do zapracowania.

Według McCrackena, wierzący powinni „jako pierwsi odrzucić iluzję bezcielesnej nieograniczoności cyfrowego życia”. Jednak często ulegamy „świeckim dogmatom, takim jak nieokiełznana wolność, autonomia cielesna i obsesja na punkcie osiągnięć w myśl zasady ‘nie zasnę, dopóki nie umrę’” (18).

Sen kończy tę farsę, gdy nasza stworzona potrzeba zaprzestania działania wyrównuje szanse – i niweczy wszystkie nasze próby budowania współczesnych wież Babel. Ale Boży dobry projekt snu idzie jeszcze dalej: modeluje on sam kształt ewangelii. Jak twierdzi McCracken,

Bóg stworzył nas tak, aby jedna trzecia naszego życia upływała na nicnierobieniu, leżeniu płasko z zamkniętymi oczami, bezproduktywnie i na pasywnym przyjmowaniu daru regenerującego odpoczynku. Zaprojektował nas tak, abyśmy codziennie przyjmowali stan fizyczny, który wykazuje uderzające podobieństwo do śmierci, tylko po to, by „zmartwychwstać” kilka godzin później, czując się cudownie naładowani i ożywieni. W naszym cyklu snu i czuwania odgrywamy nic innego jak sam łuk ewangelii: nie tylko życie po śmierci, ale życie ze śmierci. (7)

W kulturze skoncentrowanej na „ja”, nawyki zdrowego odpoczynku oferują coś więcej niż tylko poprawę wyglądu. Sen nie jest dobry tylko dla nas. Pomaga nam kochać bliźniego. Chronienie pory snu i szanowanie ograniczeń innych może stać się „posługą szerzenia odpoczynku, która uwielbia Boga odpoczynku” (78).

Rynek konsumencki oferuje triki na sen. Społeczność naukowa odkrywa biologiczną błyskotliwość kryjącą się za snem. Tymczasem u podstaw snu wierzący widzą swojego Zbawiciela. Nawet ci, którzy zmagają się z zasypianiem – każdy dobry dar został skażony przez upadek – mają szansę uchwycić się Bożej obietnicy, że obdarza On swego umiłowanego snem (Ps 127:2).

Głębokie sny

Poza odpoczynkiem sen daje nam również możliwość śnienia, co fascynuje ludzki umysł od tysiącleci. Neuronaukowcy dopiero zaczynają rozumieć przyczyny i skutki tego, co dzieje się w naszych czaszkach, gdy chrapiemy.

Niektórzy naukowcy sugerują, że „śniący mózg porządkuje dane poznawcze, próbując rozeznać, co przyswoić, a co odrzucić” (53). Inni przypisują śnieniu bardziej twórczą przyczynę, porównując je do „kreatywnej przestrzeni roboczej”, w której „pomysły mogą dojrzewać, wyłaniają się możliwości, nawiązują się połączenia i można podejmować próby naszkicowania surowych koncepcji” (55). Niektórzy naukowcy przyjmują perspektywę, że śnienie jest czasem na „mapowanie mentalne i badanie możliwości przygotowujące na przyszłość” – szansą umysłu na odegranie różnych scenariuszy przy niskim ryzyku w czasie niskiej świadomości (57).

W kulturze skoncentrowanej na „ja”, nawyki zdrowego odpoczynku oferują coś więcej niż tylko poprawę wyglądu. Sen nie jest dobry tylko dla nas. Pomaga nam kochać bliźniego.

Bez względu na to, jak na to patrzeć, powinniśmy stać w zachwycie nad wszystkim, co Bóg włożył w godziny niespania ludzkości. Pismo Święte jest pełne przykładów Boga używającego snów do kierowania, przekonywania i pouczania. Nie powinniśmy być zaskoczeni, że nieograniczony, nieskończony Stwórca wyposaża tych, którzy noszą Jego obraz, w umysły zdolne do takiej głębi podczas drzemki. Nawet sny, w których zachowujemy się niewłaściwie, mogą być użyte jako wskazówki do głębi Bożej łaski – przypominają nam o naszej potrzebie ewangelii.

Czy to na jawie, czy we śnie

Spanie to jedno, ale nauka odpoczynku z otwartymi oczami to co innego. Na szczęście Bóg dał swojemu ludowi wzorce odpoczynku, które wykraczają poza nasze łóżka.

W fizycznym śnie nasze ciała leżą bezwładnie; w szabacie nasze dusze uczą się żyć w tej samej postawie. McCracken zauważa: „Istotą szabatu jest pamięć i otwartość na Boże zaopatrzenie, świadome porzucenie naszej lękowej chęci kontrolowania, gromadzenia, nabywania, nerwowego przewijania czy przesuwania palcem po ekranie” (89).

Nasza kultura priorytetyzuje optymalizację i często przedstawia odpoczynek jako klucz do produktywności. McCracken kwestionuje to podejście, pytając: „A co jeśli sen, odpoczynek i szabat są darami mającymi ukształtować nas na wzór łaski, a nie trikami służącymi naszemu dobremu samopoczuciu lub nagrodami za nasze dążenia?” (136).

Za szabatem stoi Bóg, który powołał do istnienia zarówno czas, jak i materię. „Bóg odpoczywa w sobie w sposób doskonały. Nie potrzebuje żadnego obiektu miłości poza sobą” – zauważa McCracken. „Jednak jako całkowicie wolny akt stworzył nas dla swojej chwały, a my wielbimy Go, wchodząc w Jego odpoczynek” (106). Możemy ufać Bogu, który podtrzymuje wszystko, podczas gdy my zdajemy się nic nie robić (Kol 1:17; Hbr 1:3).

Prowadząc nasze życie zgodnie z Bożym dobrym projektem pracy i odpoczynku, czuwania i spania, a nie przeciwko niemu, ukazujemy piękno Jego zamysłu. Nie potrzebujemy gogli szpiegowskich, aby zrozumieć Bożą łaskę, ale czasami możemy potrzebować maski do spania. The Wisdom of Sleep przypomina nam, że odpoczynek – czy to na jawie, czy we śnie – jest aktem uwielbienia.