Może to przez mięso wieloryba, które jadłem. Albo wcześniejszą porcję żarłacza śledziowego. Ale kiedy zadawałem pytania moim nowym przyjaciołom na Wyspach Owczych, mój pogląd na sekularyzm zaczął się dopełniać i nabierać kształtów. Dali mi oni dwie nowe wskazówki w moich staraniach o zrozumienie i ostateczne odwrócenie warunków zachodniego sekularyzmu.

Kiedy odwiedzasz Wyspy Owcze, nie możesz oderwać wzroku od krajobrazów — zwłaszcza w te rzadkie dni, kiedy świeci słońce.

Jak pisałem po mojej ubiegłorocznej wizycie w Kopenhadze, możemy dostrzec warunki, które sprowadziły burzowe chmury sekularyzmu nad dużą część północnej Europy. Połączenie protestantyzmu i kościołów państwowych zdemontowało chrześcijańską wiarę, a zwłaszcza praktykę w tym regionie.

W tej krainie światło Ewangelii promieniuje jaśniej niż gdziekolwiek indziej w regionie nordyckim

Wyjątek można znaleźć na Wyspach Owczych, których smagane wiatrem fiordy sprawiają wrażenie końca świata pośród rozległego Oceanu Atlantyckiego, między Islandią a Norwegią, na północ od Szetlandów i Hebrydów. W tej krainie, gdzie słońce niemal nigdy nie świeci (żadne miasto na świecie nie jest bardziej ponure niż stolica Wysp Owczych, Tórshavn), światło Ewangelii promieniuje jaśniej niż gdziekolwiek indziej w regionie nordyckim.

Wytrwała wiara

Dlaczego? Pytałem moich łaskawych gospodarzy, gdy karmili mnie darami morza, gdy wieźli mnie przez poziome deszcze po górskich zakrętach, gdy honorowali swoich przodków opowieścią o ich wytrwałej wierze.

Pierwsza wskazówka pojawiła się podczas naszej wizyty w Fuglafjørður, położonym na północnym wschodzie wyspy Eysturoy. Od naszego gospodarza dowiedzieliśmy się o jego pradziadku, dwudziestowiecznym misjonarzu Braci i tłumaczu Biblii, Victorze Danielsenie.

 

Pomnik przed jego dawnym kościołem upamiętnia najbardziej godne uwagi osiągnięcie Danielsena: pierwszą Biblię przetłumaczoną dla zwykłych ludzi na język farerski zamiast kolonialnego duńskiego. Dziś Bracia stanowią co najmniej 10 procent populacji wysp liczącej około 55 000 mieszkańców, w tym 29-letni premier, który leciał ze mną do Kopenhagi. Planował spotkanie z duńskim królem.

Farerzy cenią swoją niezależność w ramach Wspólnoty Duńskiej. Dopiero w 1938 roku Wyspy Owcze uzyskały duńską zgodę na używanie języka farerskiego w kościołach i szkołach. To nie przypadek, że przekład Nowego Testamentu Danielsena ukazał się rok wcześniej, w 1937 roku.

Wcześni misjonarze Braci z Wielkiej Brytanii przez dwie dekady nie widzieli duchowych owoców swojej pracy. Jednak dzięki służbie Danielsena Bracia stali się orędownikami zwykłych Farerów, którzy wywodzą swoje korzenie etniczne z Wysp Brytyjskich, dzielą kolonialną tożsamość z Grenlandią i mają bliskość z Islandią jako mieszkańcy odległych wysp.

Zauważyłem w badaniach nad sekularyzmem we współczesnym świecie zachodnim, że prężnie rozwijające się ruchy chrześcijańskie wymagają umiarkowanego napięcia wobec kultury gospodarza. Jednak sam opór nie wystarczy. Bracia nie zyskaliby misyjnego punktu zaczepienia jedynie poprzez krytykowanie państwowej religii luterańskiej. Przeciwstawienie się sekularyzmowi wymaga również ukierunkowania dążeń ludzi.

Bracia wyróżniali się wysokim podejściem do autorytetu biblijnego i kontrkulturową świętością — cechami, które wciąż charakteryzują ich naśladowców, nawet gdy awansowali oni do globalnie zaangażowanej elity biznesowej wysp. Ale stali się oni również ucieleśnieniem rodzimych farerskich wartości i aspiracji jako wolny i niezależny naród, dumny ze swojej starożytnej kultury wyspiarskiej. Pod tym względem przypominają historię misji prezbiteriańskich w Korei, a także kulturę perską, która przynajmniej w ostatniej dekadzie opierała się islamskiej hegemonii w Iranie.

Czy sekularyzm to moda?

Po wygłoszeniu kazania z 4. rozdziału Księgi Estery z widokiem na urokliwą wioskę nad fiordem Norðragøta, rozmawiałem z Braćmi, którzy zdobyli stopnie doktora w Wielkiej Brytanii, sprzeciwiali się aborcji i małżeństwom homoseksualnym w parlamencie Wysp Owczych i podróżowali po świecie, reprezentując lokalne interesy biznesowe (co najmniej 90 procent eksportu wysp wiąże się z przemysłem rybnym).

Jak na tak odległe miejsce, zaskoczył mnie wysoki standard życia. PKB per capita Wysp Owczych przewyższa PKB Danii, nawet jeśli ustępuje przodującym na świecie Norwegom z ich ogromnymi zasobami ropy. Wiele domów wydawało się nowych w porównaniu do tych, które widziałem w innych krajach nordyckich. Przy tym wybornym posiłku z wieloryba i żarłacza dowiedziałem się, że dobrobyt datuje się zaledwie od około 30 lat, a szczególnie od ostatnich 15, dzięki sukcesowi hodowli łososia i rosnącym cenom ryb, po załamaniu gospodarki farerskiej w latach 90.

Po raz kolejny farerskie chrześcijaństwo przeciwstawia się trendom, dostarczając drugiej wskazówki. Rozwój gospodarczy ma rzekomo nieść ze sobą sekularyzm. Taką historię Dania i inne kraje nordyckie opowiadają o swoim „nowoczesnym przełomie”, przejściu od zacofanego, wiejskiego XIX wieku do postępowego, miejskiego wieku XX.

A co, jeśli sekularyzm nie jest ekonomiczną nieuchronnością, lecz bardziej filozoficzną modą, która zapuściła korzenie na rozwiniętym Zachodzie mniej więcej między latami 60. XIX wieku a latami 60. XX wieku? I co, jeśli brak rozwoju gospodarczego w tamtym stuleciu uchronił niektóre kultury przed pełnymi skutkami sekularyzmu? Nawet gdy te kultury nadrabiają zaległości, niekoniecznie schodzą po całej drabinie do sekularyzmu.

Pod tym względem Wyspy Owcze mogą być podobne do regionów Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza Południowego Wschodu, które rozwinęły się później i dzięki temu zachowują znacznie wyższe wskaźniki wiary i praktyk chrześcijańskich w porównaniu z regionami, które rozkwitły we wcześniejszym okresie. I podobnie jak Południowy Wschód, Wyspy Owcze stały się silnikiem misyjnym, wysyłającym pracowników ewangelicznych do całej Europy, a nawet na cały świat.

Ominąć sekularyzm

Czy moi nowi przyjaciele z Wysp Owczych pomogli złamać kod chrześcijańskiej wytrwałości pośród sekularyzmu? Nic by mnie nie zdziwiło u tych prężnych ludzi żyjących wśród bezdrzewnych gór na brzegach potężnego Atlantyku.

A co, jeśli sekularyzm jest w mniejszym stopniu ekonomiczną nieuchronnością, a bardziej filozoficzną modą?

Być może okres dotkliwego sekularyzmu można pominąć i wcale nie musimy czekać, aż nadejdzie gorszy czas wraz z bogaceniem się Wysp Owczych. Być może Bracia wyznaczyli nam kurs z samego krańca świata. Umiarkowany opór kulturowy jest konieczny, ale niewystarczający. Ewangeliczna zasada indygenizacji musi również uchwycić aspiracje ludzi stworzonych na obraz Boga, gdy cieszą się oni Jego łaską powszechną.

Wielkie przełomy mogą zacząć się w małych miejscach. Chrześcijanie, ze wszystkich ludzi, znają tę historię najlepiej.