Moja córka zanurzyła pędzel w akwarelach. Nie jestem pewien, co bardziej ją ekscytowało – robienie kolorowego bałaganu na podłodze czy formowanie krajobrazu z patyczkowatych postaci na papierze. Poświęcała swój czas na zagospodarowanie przestrzeni dostępnej na stronie.

Sztuka wykorzystuje różnorodne materiały. Jednak całe artystyczne piękno zaczyna się od dwóch fundamentalnych budulców: przestrzeni i czasu. Artysta dąży do ukazania piękna, dobra i prawdy w konkretnym miejscu lub momencie. Sztuka jest zaprojektowana jako akt uwielbienia. Przyjmuje to, co dał Bóg, i formuje to w coś pięknego dla Jego chwały. Ale to zadanie nie jest powierzone wyłącznie artyście.

Bóg stworzył przestrzeń i czas, abyśmy mogli Go poznać i czynić Go znanym. Bóg daje każdemu człowiekowi określony czas i przestrzeń, aby stworzył coś pięknego ze swojego życia.

Budowanie miejsca

Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Ukształtował fizyczną architekturę stworzenia. Boże stworzenie było pięknym domem, zarówno użytecznym, jak i zachwycającym.

Sztuka została zaprojektowana jako akt uwielbienia. Przyjmuje to, co dał Bóg, i formuje to w coś pięknego dla Jego chwały.

Bóg uprawiał ogród. Eden oznacza rozkosz. Rozkosz była nazwą ogrodu i rozkosz była jego obietnicą. Bóg zasadził ogród rozkoszy.

Był on rzeczywiście zachwycający. Soczysta zieleń liści była przeplatana żywymi kolorami kwiatów i owoców. Był to ogród wypełniony wszelkimi rodzajami zapachów, od orzeźwiającej mięty i koperku po kojący efekt bzu i wanilii. Owoców było pod dostatkiem, niemal pękały od obietnicy urzekającej przyjemności.

Bóg zakorzenił człowieka w tym ogrodzie.

Wyznaczanie czasu

Bóg stworzył jednak nie tylko miejsce. Na początku Bóg stworzył także czas, architekturę czasową. Bóg wypełnia czas dramatem. Czas był i jest forum, na którym Jego chwała staje się znana w dramacie zbawienia.

Bóg użył siedmiu dni z 1. rozdziału Księgi Rodzaju jako rusztowania, na którym zbudował stworzenie. To rusztowanie nie było tymczasową strukturą, lecz częścią samej ramy. Czas został wbudowany w samą tkankę wszechświata. Jest spleciony z przestrzenią, tworząc stworzoną rzeczywistość.

Czas był dziełem ponadczasowego Jedynego.

Tajemnicą jest to, że nieskończony Bóg wkracza w czas i jest obecny w każdym momencie. Wszystkie stworzone istoty – czy to aniołowie, ludzie, zwierzęta czy rośliny – są ograniczone czasem. Ale nie Bóg. On jest całkowicie wolny od ograniczeń czasu w wolnej rozległości wieczności. Nasze ograniczone czasem mózgi nie potrafią tego pojąć.

A jednak On wchodzi w nasz czas (twój i mój) w bliskości i intymności. Bóg daje nam dar czasu jako kontekst do poznawania Go i chodzenia w komunii z Nim. To, że nasze czasy są „w [Jego] ręku”, oznacza, że On trzyma każdą naszą chwilę i jest z nami obecny (Ps 31,16). Czuwa nad nami, gdy poruszamy się w czasie (121,8) i jest blisko nawet w naszych najbardziej bezbronnych chwilach snu (4,9).

Sztuka kształtowania przestrzeni i czasu

Bóg uformował ludzkość jako stworzenia, które żyją i poruszają się w przestrzeni i czasie. Dał nam również zdolność kształtowania przestrzeni i czasu w coś pięknego. Wezwanie do uprawiania i doglądania ogrodu było po części wezwaniem do kreatywności – wezwaniem do pielęgnowania piękna. Bóg stworzył świat bogaty w formy, fora, surowce i „płótna” dla tego powołania.

Kiedy Michał Anioł rzeźbił Dawida (1504), użył jednego masywnego bloku marmuru karraryjskiego, wydobytego z Alp Apuańskich we Włoszech.

Albrecht Dürer swoje drzeworyty kształtował z drewna gruszy. Czterej Jeźdźcy (1498) przekształcili blok drewna w obraz apokalipsy.

Van Gogh mieszał farby olejne, by przedstawić nocne niebo. Był bardzo skrupulatny w doborze kolorów i zrewolucjonizował kolorystykę malarstwa.

Czas był dziełem ponadczasowego Jedynego.

Obraz spoczywa w przestrzeni. Może dążyć do uwiecznienia konkretnego momentu w czasie, prozaicznego (jak obrazy prasujących kobiet Edgara Degasa) lub naładowanego znaczeniem (jak Zwiastowanie Henry’ego Ossawy Tannera). Inne formy sztuki wykorzystują czas i tempo jako samo medium. Muzyka rozwija się w czasie. Czas jest płótnem muzyki. Nuty, akordy, melodie, rytmy i śpiewane słowa nasycają chwilę dźwiękiem piękna.

Taniec i dramat wykorzystują w procesie twórczym zarówno przestrzeń, jak i czas. Taniec płynie w rytmie czasu muzyki. Dramat dynamicznie porusza się w przestrzeni sceny poprzez czas. Tancerze baletowi układają swoją choreografię do czasu muzyki.

Filmowcy montują migawki czasu w sposób, który Andriej Tarkowski opisuje jako „rzeźbienie w czasie”.

Pisarze nadają kształt doświadczeniom, wyobraźni, pióru i papierowi.

Ludzka kreatywność w sztuce przypomina o tym, że zostaliśmy stworzeni, by tworzyć coś pięknego.

Zakorzenieni w przestrzeni i czasie dla oddawania czci

To nie tylko Adam i Ewa otrzymali dary przestrzeni i czasu. Bóg osadza każdego z nas w konkretnym momencie i otoczeniu. Rozciąga przed nami płótno życia, a my mamy – dzięki Jego łasce – stworzyć coś pięknego. W tym sensie każda osoba jest artystą.

To tak, jakby Bóg darował nam dni i lata, mówiąc: „Oto twój czas. Stwórz coś pięknego dla mojej chwały”. Szekspir, który wiedział co nieco o dramacie, rozpoznał, że sztuka czy teatr jest po prostu obrazem tego, jak poszczególni ludzie przeżywają swoje życie:

Świat jest teatrem,
A ludzie w nim jedynie aktorami;
Każdy ma swoje wyjście i wejście,
A jeden człowiek w swoim czasie gra wiele ról.

Jesteśmy powołani do tworzenia czegoś pięknego z instrumentów i fal dźwiękowych, akwareli, marmuru, drewna, pióra i papieru oraz innych materiałów. Ale ponad te wszystkie rzeczy, otrzymaliśmy życie, którym mamy głosić piękno, dobroć i prawdę naszego Stwórcy i Odkupiciela. Hans Urs von Balthasar miał rację, mówiąc, że życie chrześcijańskie odzwierciedlające Chrystusa jest najpiękniejszą rzeczą w stworzeniu.

Życie wiąże się z darami czasu i przestrzeni. Czy formujemy i jesteśmy formowani w coś pięknego?