Przez pewien czas wychowywałem szpiega. Mój syn przechodził krótki, lecz intensywny okres prowadzenia lokalnego „biznesu szpiegowskiego”. Chodził w specjalnych goglach szpiegowskich z jedną niebieską i jedną czerwoną soczewką. Choć ludzie podśmiewali się z jego rynsztunku, on dostrzegał ukrytą głębię w zwyczajnych zdarzeniach.

W książce The Wisdom of Sleep: How Rest Reveals God’s Truth and Revives Weary Souls Brett McCracken, starszy redaktor i dyrektor ds. komunikacji w The Gospel Coalition, oferuje czytelnikom podobną parę soczewek, aby spojrzeć na coś tak zwyczajnego i znajomego jak sen z głębią i rozeznaniem.

Choć czytanie całej książki o śnie może brzmieć dla niektórych jak środek nasenny, podejście McCrackena pomaga nam postrzegać sen jako coś interesującego, ożywczego, a nawet budzącego podziw. Patrząc przez dwie soczewki – objawienia ogólnego i szczególnego – i praktykując w ten sposób „teologię stworzenia”, McCracken zaprasza czytelników do rozważania snu przez pryzmat „Słowa Bożego i Bożego świata… potężnej kombinacji interpretacyjnej służącej nadawaniu sensu rzeczywistości” (8).

Widziany przez te szpiegowskie gogle sen nabiera zupełnie nowej topografii – ograniczenia biologiczne są postrzegane jako atuty, a nie wady, a sny zyskują nową głębię. Im bardziej zgłębiamy zawiłości snu, tym lepiej jesteśmy przygotowani do oddawania czci Bogu, który go zarówno stworzył, jak i nam umożliwia.

Umiłowanie ograniczeń

W dobie kultury, która mnoży bliźniacze iluzje nieograniczoności i kontroli, sen jest biologicznie zainstalowanym ogranicznikiem, trzymającym w ryzach naszą dumę i skłonność do zapracowania.

Sen jest biologicznie zainstalowanym ogranicznikiem, trzymającym w ryzach naszą dumę i skłonność do zapracowania.

Według McCrackena wierzący powinni „jako pierwsi odrzucić iluzję bezcielesnej nieograniczoności cyfrowego życia”. Często jednak ulegamy „świeckim dogmatom, takim jak nieokiełznana wolność, autonomia cielesna i obsesja na punkcie osiągnięć w myśl zasady „żadnego snu, dopóki nie umrę”” (18).

Sen przerywa tę maskaradę, ponieważ nasza stworzona potrzeba zaprzestania działania wyrównuje szanse – i niweczy wszelkie nasze próby budowania współczesnych wież Babel. Jednak Boży dobry zamysł wobec snu idzie jeszcze dalej: modeluje on sam kształt ewangelii. Jak twierdzi McCracken:

Bóg stworzył nas tak, że jedną trzecią życia spędzamy nie robiąc nic, tylko leżąc płasko, z zamkniętymi oczami, nieproduktywni, pasywnie przyjmując dar regenerującego odpoczynku. Zaprojektował nas tak, abyśmy codziennie przyjmowali stan fizyczny, który wykazuje uderzające podobieństwo do śmierci, tylko po to, by kilka godzin później „zmartwychwstać”, czując się cudownie wzmocnionymi i ożywionymi. W naszym cyklu snu i czuwania odgrywamy nic innego jak sam łuk ewangelii: nie tylko życie po śmierci, ale życie ze śmierci. (7)

W kulturze skoncentrowanej na „ja”, nawyki zdrowego odpoczynku oferują coś więcej niż tylko poprawę wyglądu. Sen nie jest dobry tylko dla nas. Pomaga nam kochać bliźniego. Chronienie pory snu i szanowanie ograniczeń innych może stać się „posługą szerzenia odpoczynku, która uwielbia Boga odpoczynku” (78).

Rynek konsumencki oferuje triki na sen. Społeczność naukowa odkrywa biologiczną błyskotliwość kryjącą się za snem. Tymczasem u podstaw snu wierzący dostrzegają swojego Zbawiciela. Nawet ci, którzy zmagają się z zaśnięciem – każdy dobry dar został skażony przez upadek – mają szansę uchwycić się Bożej obietnicy dawania snu swym umiłowanym (Ps 127,2).

Głębokie sny

Poza odpoczynkiem sen daje nam również możliwość śnienia, co fascynowało ludzki umysł od tysiącleci. Neurobiolodzy dopiero zaczynają rozumieć przyczyny i przebieg tego, co dzieje się w naszych czaszkach, gdy chrapiemy.

Niektórzy naukowcy zakładają, że „śniący mózg sortuje dane poznawcze, próbując rozeznać, co przyswoić, a co odrzucić” (53). Inni twierdzą, że przyczyna śnienia jest bardziej twórcza, porównując je do „kreatywnej przestrzeni roboczej”, w której „pomysły mogą dojrzewać, pojawiają się możliwości, nawiązują się połączenia i powstają wstępne szkice” (55). Niektórzy naukowcy przyjmują punkt widzenia, że śnienie jest czasem „mapowania mentalnego i badania możliwości przygotowujących na przyszłość” – szansą umysłu na rozegranie różnych scenariuszy przy niskim ryzyku w czasie niskiej świadomości (57).

W kulturze skoncentrowanej na „ja”, nawyki zdrowego odpoczynku oferują coś więcej niż tylko poprawę wyglądu. Sen nie jest dobry tylko dla nas. Pomaga nam kochać bliźniego.

Bez względu na to, jak na to spojrzymy, powinniśmy stać w zachwycie nad wszystkim, czym Bóg obdarzył ludzkość w godzinach snu. Pismo Święte jest pełne przykładów Boga używającego snów do kierowania, przekonywania i pouczania. Nie powinno nas dziwić, że nieograniczony, nieskończony Stwórca wyposaża tych, którzy niosą Jego obraz, w umysły zdolne do takiej głębi podczas drzemki. Nawet sny, w których postępujemy niewłaściwie, mogą służyć jako drogowskazy ku głębi Bożej łaski – przypominają nam o naszej potrzebie ewangelii.

Na jawie i we śnie

Spanie to jedno, ale nauka odpoczynku z otwartymi oczami to drugie. Na szczęście Bóg dał swojemu ludowi wzorce odpoczynku, które wykraczają poza nasze łóżka.

W fizycznym śnie nasze ciała leżą bezwładnie; w szabacie nasze dusze uczą się żyć w tej samej postawie. McCracken zauważa: „Istotą szabatu jest pamięć i otwartość na Boże zaopatrzenie, świadome odpuszczenie naszej lękowej potrzeby kontrolowania, gromadzenia, nabywania, nerwowego przewijania czy przesuwania ekranu” (89).

Nasza kultura priorytetyzuje optymalizację i często przedstawia odpoczynek jako klucz do produktywności. McCracken kwestionuje to podejście, pytając: „A co, jeśli sen, odpoczynek i szabat są darami mającymi formować nas na wzór łaski, a nie trikami na dobre samopoczucie czy nagrodami za nasze starania?” (136).

Za szabatem stoi Bóg, który powołał do istnienia zarówno czas, jak i materię. „Bóg odpoczywa doskonale w samym sobie. Nie potrzebuje żadnego obiektu miłości poza sobą” – zauważa McCracken. „Jednak jako akt całkowicie wolny, stworzył nas dla swojej chwały, a my wielbimy Go, wchodząc w Jego odpoczynek” (106). Możemy ufać Bogu, który podtrzymuje wszystko, gdy my zdajemy się nie robić nic (Kol 1,17; Hbr 1,3).

Prowadząc nasze życie zgodnie z Bożym dobrym zamysłem dotyczącym pracy i odpoczynku, czuwania i spania, zamiast iść pod prąd, ukazujemy piękno Jego projektu. Nie potrzebujemy gogli szpiegowskich, by zrozumieć Bożą łaskę, ale czasami możemy potrzebować opaski na oczy do spania. The Wisdom of Sleep przypomina nam, że odpoczynek – czy to na jawie, czy we śnie – jest aktem uwielbienia.