Nie trzeba wielkiej analizy, by dostrzec, że nowe i oryginalne filmy nie sprzedają się obecnie najlepiej. Według Box Office Mojo, oto 10 najbardziej dochodowych filmów w Stanach Zjednoczonych w 2025 roku:

1. Minecraft
2. Lilo i Stitch
3. Superman
4. Jurassic World: Odrodzenie
5. Zwierzogród 2
6. Wicked: For Good
7. Sinners
8. Fantastyczna Czwórka: Pierwsze kroki
9. Jak wytresować smoka
10. Avatar: Ogień i popiół

Ta lista obejmuje cztery kontynuacje, dwa rebooty i dwa remake’i aktorskie. Jedynym filmem o prawdziwie oryginalnym pomyśle jest Sinners. Przyczyn tego trendu jest wiele i nie wykluczają się one wzajemnie. Myślę jednak, że największą z nich jest zjawisko kulturowe zachodzące w pokoleniu Z.

Wychowane w kulturze, która nieustannie się zmienia i niemal w całości przeniosła się do sieci, moje pokolenie coraz bardziej desperacko pragnie doświadczyć „starych, dobrych czasów”. Jesteśmy upojeni nostalgią.

Nostalgia jest najlepiej definiowana przez poczucie tęsknoty. To nieuchwytny ból wynikający z przekonania, że obecnej chwili brakuje czegoś istotnego, a lepszy sposób na życie został pogrzebany w dawno minionej epoce. Wiemy, że świat, w którym żyjemy, się rozpada. Wiemy, że era cyfrowa, w której się urodziliśmy, nie zdaje egzaminu.

Tęsknimy więc. Odczuwamy nostalgię za epokami, o których tak naprawdę nic nie wiemy, bo jesteśmy przekonani, że gdzieś tam, w latach 80. i 90., pozostało to, czego nam brakuje. Albo tęsknimy za dzieciństwem, kiedy to logowanie się na Webkinz czy do lobby Modern Warfare 3 było szczytem naszych mediów społecznościowych.

Nasza miłość do muzyki z lat 80. trwa znacznie dłużej niż spór między Drake’iem a Kendrickiem Lamarem. Wybieramy ubrania retro z epok, które widzieliśmy tylko w filmach. Kochamy maszyny do pisania i kina samochodowe, stare konsole do gier i gramofony. Zabieramy aparaty jednorazowe na wakacje i wieszamy zdjęcia z Polaroida w naszych pokojach w akademikach.

Jesteśmy pokoleniem całkowicie pochłoniętym przez nostalgię. I nie jest to nawet nostalgia za życiem, które pamiętamy. Jak do tego doszło?

Zgorzkniała era cyfrowa

Według ostrożnych szacunków ponad połowa pokolenia Z spędza co najmniej trzy godziny dziennie w mediach społecznościowych. W tym czasie konsumują nowe treści w postaci memów, krótkich rolek, filmów na YouTube i innych filmów na YouTube reagujących na tamte filmy.

Jesteśmy wystawieni na nowe treści o każdej godzinie każdego dnia. Wśród nieskończonej listy problemów, które z tego wynikają, kultura tworzenia treści zrodziła cynizm. Nasze pokolenie czuje się wyczerpane nieustanną presją bycia „oryginalnym” i „autentycznym”.

Moje pokolenie coraz bardziej desperacko pragnie doświadczyć „starych, dobrych czasów”.

Era cyfrowa sprawiła, że moje pokolenie stało się znużone tym, co „nowe”.

Ten trend potęguje niepowstrzymana trajektoria naszej kultury, oddalająca się od wszystkiego, co przypomina prostotę. Jest to szczególnie widoczne w przypadku wzrostu ilości treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Kiedy tak duża część tego, z czym wchodzimy w interakcję w internecie, jest produkowana przez duże modele językowe, całkowicie oczekiwane jest to, że szukamy pocieszenia w wydrukowanych Polaroidach i gramofonach, starych książkach i kasetach VHS. Szybko zbliżamy się do świata, w którym niczemu nie można ufać poza tym, czego można dotknąć.

Era cyfrowa pcha moje pokolenie do kurczowego trzymania się światopoglądu zdominowanego przez nostalgię. Chociaż żyjemy w świecie, który karmi się cynizmem i sceptycyzmem, w świecie, który trzyma się tego, co świeckie, a odrzuca to, co duchowe, jesteśmy boleśnie świadomi, że ponowoczesny świat niszczy nasze dusze. W nostalgii tęsknimy za tradycją, za rzeczami, które trwają. Jesteśmy przekonani, że odpowiedź znajdziemy w przeniesieniu się do prostszych czasów.

A jednak nostalgia nie zaspokaja naszych pragnień. Nie ma pokoju w stwierdzeniu „kiedyś było lepiej”, a jeszcze mniej pokoju w desperackich próbach sprowadzenia dawnych rzeczy do teraźniejszości. Jak wyraźnie ujął to autor Księgi Koheleta: „Wszystko to marność i gonitwa za wiatrem” (1:14). Jeśli moje pokolenie ma jakąkolwiek nadzieję na uleczenie tej tęsknoty w naszych duszach, będziemy musieli szukać lepszej drogi naprzód niż nostalgia.

Lepsza droga

Kiedy byłem w trzeciej klasie, mój idealny piątkowy wieczór to kawałek pizzy z lokalnego lokalu o nazwie Mancino’s, lodowata Cherry Coke, a potem kilka godzin grania w Super Mario Galaxy z bratem. To był odpoczynek po trudach, którego tak bardzo pragnąłem.

Szesnaście lat później wciąż czasem czuję nostalgię za prostszymi planami na weekend z mojej młodości. Mógłbym przejechać 700 mil do najbliższego Mancino’s, odgrzebać moje stare Wii z piwnicy rodziców i zadzwonić do brata na kolejny weekend z Super Mario Galaxy. To byłaby świetna zabawa, ale nie ukoiło by to w żaden sposób bólu w mojej duszy.

Ani nieustannie pędząca era cyfrowa, ani styl życia nasycony nostalgią nie są tym, jak Bóg zamierzył dla nas życie w teraźniejszości. Oba te zjawiska obiecują odpoczynek, a dają jedynie niepokój. Moje pokolenie odurzyło się jednym i drugim, i oba te zjawiska całkowicie zawiodły w wypełnianiu tęsknoty, którą tak dotkliwie odczuwamy. Dzieje się tak dlatego, że nowe i stare rzeczy, jakkolwiek dobre, nigdy nie miały dźwigać ciężaru naszej najgłębszej tęsknoty. Bóg zaprojektował nas tak, abyśmy odnajdywali naszą ostateczną radość w tym, co wieczne – w samym Bogu.

Nowe i stare rzeczy, jakkolwiek dobre, nigdy nie miały dźwigać ciężaru naszej najgłębszej tęsknoty.

Autor Księgi Koheleta diagnozuje przyczynę: Bóg „włożył wieczność w ich serca” (3:11). Ten ból, który czujemy, nie jest usterką – to sygnał naprowadzający. Zostaliśmy stworzeni do czegoś, co się nie starzeje, nie zawiesza i nie wymaga aktualizacji oprogramowania. Żaden stary gramofon ani kanał generowany przez AI nie może na to odpowiedzieć. Tylko to, co wieczne, może.

A to, co wieczne, okazuje się nie być rzeczą, lecz Osobą. „Niewyczerpane są objawy łaski Pańskiej, miłosierdzie Jego nie ustaje. Odnawia się ono co rano” (Lm 3:22–23). Oto paradoks, który moje pokolenie musi usłyszeć: miłość Boga jest najstarszą rzeczą we wszechświecie i najnowszą rzeczą, jaką dziś spotkamy. Jest bardziej starożytna niż jakakolwiek era, za którą tęsknimy, i świeższa niż jakikolwiek kanał, który przewijamy.

Jezus Chrystus jest „ten sam wczoraj, dzisiaj i na wieki” (Hbr 13:8) – jedyne „retro”, które nie rozczarowuje, i jedyny „oryginał”, który nie blaknie. Jego miłość jest jedyną rzeczą, która może ukoić ból pokolenia upojonego nostalgią.